انواع برنج

برنج انواع مختلفی دارد؛ ارقام برنج در بذر، بافت، ساختار، رنگ، طعم، اندازه، گوناگون است. ما در ایران، اغلب برنج‌ها را به برنج خارجی و برنج ایرانی تقسیم می‌کنیم؛ چرا که تنوع و تفاوت کیفیت برنج در نوع خود دارای خاصیت منحصر به فرد است.

انواع مختلف برنج

عمده گونه برنج بیشتر از آن چیزی است که در بازار برنج می‌بینید. اکنون بیش از ۱۲۰٫۰۰۰ گونه برنج در جهان وجود دارد. سازمان‌های گمرک کشورها برای ارزیابی و اخذ عوارض واردات بین ۵۰۰۰ تا ۱۸۰۰۰ انواع برنج‌ها را تفکیک و طبقه‌بندی کرده‌اند.

گونه‌های جهانی برنج در انواع جاوه‌ای، چمپا، باسماتی، بمبا، سوشی، یاس، آربوریو؛ در رنگ‌های مختلف برنج سفید، سیاه، سبز، قرمز، قهوه‌ای، با تنوع زیستی برنج وحشی و همچنین تب گرم و سرد؛ با اندازه‌های دانه بلند، دانه متوسط، دانه کوتاه است.

انواع برنج ایرانی

برنج ایرانی، یکی از متداول‌ترین ارقام برنج در خاورمیانه محسوب می‌شود. انواع برنج پرطرفدار ایران، از خانواده پر جمعیت طارم، انواع برنج محلی، هاشمی، بینام، صدری، دمسیاه، و همچنین شامل برنج پرمحصول فجر، ندا و شیرودی است.

سایر انواع برنج‌ها در گونه چرام، دابو، عنبربو، گرده، سرخه، لنجان، شفق و... است؛ که با ارقام پیوندی و از ژنتیک برنج‌های خارجی جهت بهره‌برداری به تولید رسیده است. هر چه برنج به اصالت بذر خود نزدیک‌تر باشد، مرغوب‌تر است.

اندازه برنج

ابعاد و شکل برنج یکی از متمایزترین بخش دانه است؛ که در گونه‌های هندی و ژاپنی به کوتاه، بزرگ، بلند تقسیم‌بندی می‌شود؛ برخی عریض و گرد هستند، و برخی باریک و قلمی یا طویل هستند. البته برنج شکسته، سرلاشه یا نیمدانه نیز وجود دارد.

انواع برنج بر حسب شکل

  • برنج دانه بلند: طول دانه حداقل ۳ تا ۴ برابر عرض دانه
  • برنج دانه متوسط: برنجی است به نسبت اندازه 2 به 1
  • برنج دانه کوتاه: دارای کوتاه‌ترین طول و نسبتاً گرد شده

اندازه برنج خام و برنج پخته متفاوت است. برنج مرغوب در زمان پخت، شیکل‌تر و قد کشیده‌تر است؛ اندازه برنج، تاثیر زیادی در کیفیت پخت و مزه برنج ندارد. به همین دلیل برخی از نیمدانه و سرلاشه برنج با کیفیت در پخت برنج استفاده می‌کنند.

بافت برنج

بافت و جنس برنج، بر اساس میزان نشاسته موجود در آن به حالت‌های متفاوت بلوری یا شیشه‌ای، و نرم بصورت دانه‌های مغزدار مرواریدی، در می‌آید. بافت برنج در زمان پخت به راحتی، با میزان سبکی و چسبندگی آن رابطه‌ای مستقیم دارد.

  • بافت برنج کریستالی
  • بافت برنج مرواریدی

عمدتاً برنج‌های مغزدار و توپر، از کیفیت بالاتری برخوردارند؛ به برنج‌های شیشه‌ای و کریستالی، برنج پرمحصول هم گفته می‌شود. چرا که در فرآیند کشاورزی مکانیزه و در شرایط خاص تولید انبوه کشت می‌شود، که در قیمت بصرفه است.

رنگ برنج

رنگ‌های برنج بر اساس درصد سبوسدار بودن لایه‌ی بیرونی دانه‌ها و همچنین ژنوم بذر آن تغییر می‌کند. تونالیته رنگ برنج شامل: سفید، شیری، کاهی، استخوانی، کرمی، دودی است. رنگ برنج خوب، نباید کدر و خاکستری باشد.

برنج رنگ قهوه‌ای آخرین لایه پوست سبوس را در خود دارد، که نقش بسزایی در تأمین ویتامین‌های گروه ب دارد. معمولاً برنج نو رسیده و تازه، به رنگ سبز ملایم است. معمولاً برنج رنگ روشن و تازه، عطر و بوی بیشتری دارد.

عطر برنج

یکی از عوامل مهم در خرید برنج ایرانی، همین مسئله عطر و بوی برنج مرغوب است. انواع برنج خارجی و پرمحصول معمولاً عطری ندارند، و بیشتر ظاهری شکیل و قد کشیده دارند. برنج خام با کیفیت، بسیار معطر و معروف به برنج عطری هستند.

طعم برنج

پختن برنج از لذت‌بخش‌ترین نوع آشپزی یک سرآشپز است. طعم برنج در زمان پخت برنج نیز چشیده می‌شود. برنج کشت اول و برنج کشت دوم، طعم متفاوتی در پلو یا چلو می‌دهد. ارزش غذایی و محل کشت برنج نیز عامل مهمی در طعم برنج است.

تب‌شناسی برنج

از نظر نوع تب برنج، به جز چند نوع برنج وحشی، اغلب برنج‌های خارجی تب سرد دارند. در گونه‌های برنج ایرانی، انواع برنج طارم با تب گرم هستند. برنج تب سرد از نوع ایرانی، شامل برنج ندا و بینام هستند.

برنج نیمدانه سرلاشه

ظرافت برنج را به شکسته بودن می‌شناسیم. در فرآیند تولید برنج در فرآیند کارخانه شالیکوبی، به دلیل نارس بودن برخی دانه‌ها و همچنین باران نابهنگام و آفت‌زدگی مزرعه، زمان تبدیل خرد شده؛ سپس با غربال دانه‌های ریز و درشت بوجار می‌شوند.

برنج نیمدانه، برنجی است که در زمان غربال بوجار کارخانه از دستگاه بیرون می‌آید. اما برنج سرلاشه، برنجی است که از الک کردن دوباره برنج با دستگاه سورتینگ به دست می‌آید. اندازه نیمدانه ریز است، اما سرلاشه تقریباً دوسوم یک دانه است.